Tổng hợp các kiến thức cơ bản về chứng khoán cho người mới bắt đầu

Trong 2023 này, thị trường chứng khoán tiếp tục là sân chơi tài chính phát triển nóng, và để tham gia thị trường, các nhà đầu tư mới (F0) cần tìm hiểu những kiến thức cơ bản về chứng khoán cho người mới bắt đầu để hiểu rõ luật chơi như thế nào, và nên chơi chứng khoán với chiến thuật nào.

Khái niệm chứng khoán cho người mới bắt đầu

Theo Luật Chứng Khoán số 70/2006/QH1, Chứng khoán là giấy tờ, bằng chứng xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản hoặc phần vốn của tổ chức phát hành.

Chứng khoán bao gồm nhiều dạng như:

Cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ.
Chứng khoán phái sinh.
Chứng quyền, quyền mua cổ phần, chứng chỉ lưu ký.
Những loại chứng khoán khác do nhà nước quy định.

Khái niệm thị trường chứng khoán

Thị trường chứng khoán ( sàn chứng khoán ) là nơi các nhà đầu tư thực hiện giao dịch mua bán, trao đổi các sản phẩm cổ phiếu tại sở giao dịch hoặc thông qua công ty môi giới. Chúng ta chia thị trường chứng khoán thành 2 loại là:

Thị trường chứng khoán sơ cấp: thị trường mà một số tổ chức hoặc quỹ đầu tư huy động vốn bằng việc phát hành cổ phiếu lần đầu.
Thị trường chứng khoán thứ cấp: cổ phiếu sau khi được phát hành tại thị trường sơ cấp sẽ được các nhà đầu tư tiến hành giao dịch mua bán. Giao dịch không sinh ra tiền mà chỉ người mua và người bán thay đổi quyền sở hữu các mã cổ phiếu

Các khái niệm và thuật ngữ trong chứng khoán cho người mới bắt đầu

Những người mới bắt đầu tham gia chứng khoán cần phải nắm được một số khái niệm cơ bản như sau:

Thuật ngữ về thị trường chứng khoán

Công ty niêm yết là công ty chào bán cổ phiếu ra thị trường ( cổ phiếu bán ra sẽ được niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán và trung tâm lưu ký chứng khoán).
IPO – Initial Public Offering: phát hành chứng khoán lần đầu.
Vốn hóa: tổng giá trị của công ty/ doanh nghiệp có cổ phiếu đang phát hành.
Giá chào mua: giá niêm yết của cổ phiếu phát hành lần đầu trên thị trường chứng khoán.
Danh mục chứng khoán: tổng hợp các mã cổ phiếu chứng khoán trong tài khoản của nhà đầu tư.
Lợi suất hay tỷ suất lợi nhuận: tổng giá trị cổ tức, được hiểu là lợi nhuận mà nhà đầu tư được nhận khi sở hữu cổ phiếu.
Báo cáo thường niên: báo cáo của công ty phát hành cổ phiếu được công bố hàng năm.
Hệ số Alpha: tỷ suất sinh lợi sau khi đã điều chỉnh rủi ro.
Hệ số Beta: thước đo rủi ro của cổ phiếu hoặc một danh mục đầu tư.
Hệ số giá thị trường trên giá ghi sổ – Price to book ratio: so sánh giá thị trường và giá ghi sổ của một loại cổ phiếu.
Hệ số nguy cơ phá sản: giúp nhà đầu tư có thể đánh giá được rủi ro, dự đoán nguy cơ phá sản của công ty hoặc doanh nghiệp.
Tỷ lệ cổ tức trên tỷ giá cổ phần: thể hiện mối quan hệ giữa cổ tức mà nhà đầu tư nhận lại được và giá trị của cổ phiếu nhà đầu tư mua vào.

Thuật ngữ về lệnh giao dịch chứng khoán cho người mới bắt đầu

Lệnh giới hạn LO: lệnh mua/ bán cổ phiếu với mức giá xác định hoặc tốt hơn.
Lệnh thị trường MP: lệnh mua cổ phiếu tại mức giá bán thấp nhất hoặc lệnh bán cổ phiếu ở mức giá cao nhất trên thị trường hiện tại.
Lệnh ATO ( chỉ áp dụng cho sàn TPHCM ): lệnh giao dịch tại giá khớp lệnh xác định giá mở cửa, trước 9h15p.
Lệnh ATC (áp dụng cả sàn Hà Nội và sàn TPHCM): lệnh giao dịch tại giá khớp lệnh xác định giá đóng cửa lúc 14h45p.
Lệnh PLO (chỉ áp dụng cho sàn Hà Nội): lệnh mua hoặc bán cổ phiếu tại mức giá đóng cửa sau khi kết thúc phiên ATC.
Break: thể hiện giá cổ phiếu tăng mạnh vượt lên hẳn so với vùng giá nào đó.
Giá khớp lệnh: giá mà nhà đầu tư đặt khi giao dịch trên thị trường.
Long (đánh lên), Short ( đánh xuống): giao dịch đánh lên xuống trong chứng khoán phái sinh.
Lọc cổ phiếu: nhà đầu tư sử dụng các tiêu chí lọc như đà tăng, tích lũy, vốn hóa hoặc thanh khoản… để tìm các mã cổ phiếu đạt tiêu chuẩn và thực hiện đầu tư.
Biên an toàn: khoảng chênh lệch giữa giá thị trường và giá trị nội tại của một loại cổ phiếu.

Thuật ngữ về giá chứng khoán

Mệnh giá: số tiền ghi trên cổ phiếu hoặc trái phiếu khi được phát hành trên thị trường.
Thị giá: giá mua/bán của cổ phiếu trên thị trường giao dịch.
Giá niêm yết: giá cổ phiếu được niêm yết trên thị trường trong phiên giao dịch đầu tiên.
Giá khớp lệnh: giá khớp khi nhà đầu tư đặt lệnh mua hoặc bán cổ phiếu chứng khoán tại trung tâm giao dịch chứng khoán.
Giá mở cửa: giá đóng cửa tại phiên giao dịch cuối ngày hôm trước.
Giá sàn: giá thấp nhất của một loại cổ phiếu chứng khoán được thực hiện trong phiên giao dịch.
Giá trần: giá cao nhất của một loại cổ phiếu chứng khoán được thực hiện trong phiên giao dịch.
Ngày thanh toán: ngày T+3, 3 ngày sau khi khớp lệnh ( không kể lễ tết), được hiểu là nếu mua cổ phiếu thì 3 ngày mới được chuyển về tài khoản chứng khoán của nhà đầu tư, hoặc khi bán cổ phiếu thì 3 ngày sau tiền bán mới được chuyển về tài khoản ngân hàng của người bán.
Xu hướng giá: thị trường có 3 loại xu hướng giá tăng (Uptrend), giảm (Downtrend), đi ngang (Sideway)

Định nghĩa cơ bản về giao dịch chứng khoán cho người mới bắt đầu

Index là chỉ số chứng khoán, thống kê từ danh sách các cổ phiếu theo một tỷ lệ nhất định. Ví dụ, Vnindex là chỉ số đại diện toàn bộ mã trên sàn HOSE, Vn30 là chỉ số của 30 mã yes có giá trị vốn hóa và tính thanh khoản hàng đầu.
Margin: giao dịch ký quỹ, nhà đầu tư sẽ vay tiền của công ty chứng khoán để mua cổ phiếu.
Khối lượng giao dịch: số lượng cổ phiếu được giao dịch trong một khoảng thời gian ví dụ trong một ngày.
Bán khống: hình thức nhà đầu tư bán chứng khoán ngay cả khi không sở hữu nó qua việc mượn chứng khoán của người khác và mua trả lại.
Dao động giá: trên sàn HOSE, mức giao động giá là +/- 7%, còn trên sàn HNX là +/- 10% so với mức giá tham chiếu ( giá đóng cửa của phiên giao dịch ngày hôm trước)

Những thành phần tham gia vào thị trường chứng khoán

Nhà phát hành: phát hành chứng khoán để huy động vốn.
Nhà đầu tư: người thực hiện giao dịch mua bán chứng khoán. Trong đó, nhà đầu tư cá nhân là những người có vốn và muốn tham gia thị trường chứng khoán để kiếm thêm thu nhập. Nhà đầu tư có tổ chức là những bên thực hiện mua bán chứng khoán với số vốn lớn như các công ty đầu tư, công ty bảo hiểm, công ty tài chính, ngân hàng thương mại.
Công ty chứng khoán: đơn vị hỗ trợ quản lý, tư vấn, môi giới, bảo lãnh phát hành…
Một số tổ chức liên quan như Ủy ban chứng khoán nhà nước, sở giao dịch chứng khoán, công ty đánh giá hệ số tín nhiệm, công ty dịch vụ máy tính chứng khoán.

Nguyên tắc hoạt động của thị trường chứng khoán

Có 5 nguyên tắc hoạt động trên thị trường chứng khoán mà nhà đầu tư cần nắm được là:

Nguyên tắc cạnh tranh: nhà phát hành cạnh tranh nhau để bán được chứng khoán. Nhà đầu tư cạnh tranh để mua chứng khoán với giá tốt, lợi nhuận cao.
Nguyên tắc công bằng: tất cả mọi người khi tham gia thị trường chứng khoán đều bắt buộc phải tuân thủ quy định chung.
Nguyên tắc công khai: nhà phát hành có nghĩa vụ cung cấp thường xuyên, công khai và đầy đủ thông tin về chứng khoán mình phát hành.
Nguyên tắc trung gian: giao dịch chứng khoán giữa nhà đầu tư và nhà phát hành sẽ được thực hiện qua bên trung gian là các công ty chứng khoán.
Nguyên tắc tập trung: giao dịch chứng khoán chỉ được diễn ra trên sở giao dịch và được các cơ quan, tổ chức quản lý nhà nước giám sát chặt chẽ.

Cách đọc bảng giá chứng khoán cho người mới bắt đầu

Màu xanh là giá tăng so với giá thanh chiếu.
Màu đỏ là giá giảm so với giá tham chiếu.
Màu vàng là giá bằng so với giá tham chiếu.

Mua bán cổ phiếu chứng khoán

Nhà đầu tư có thể thực hiện lệnh mua bán chứng khoán bằng 2 cách:

Tự đặt lệnh trên các phần mềm giao dịch.
Đặt lệnh thông qua mối giới.

Cách mở tài khoản chứng khoán cho người mới bắt đầu

Nhà đầu tư có thể mở tài khoản chứng khoán trực tiếp tại công ty chứng khoán, tại ngân hàng hoặc thực hiện lệnh mở tại công ty môi giới. Những thông tin cần cung cấp gồm có địa chỉ nơi ở cố định, email, số điện thoại thường sử dụng tài khoản ngân hàng.

Sau khi mở tài khoản, công ty sẽ cung cấp số tài khoản và hướng dẫn nhà đầu tư nạp tiền vào tài khoản để thực hiện giao dịch. Tài khoản chứng khoán có trên 500 nghìn đồng là nhà đầu tư đã có thể bắt đầu giao dịch mua bán cổ phiếu.

Một số lưu ý khi thực hiện giao dịch mua bán cổ phiếu

Có 3 sàn giao dịch chứng khoán tại thị trường Việt Nam là sàn giao dịch HCM (HOSE), sàn giao dịch Hà Nội (HNX), sàn Upcom (điểm giao dịch của những công ty đại chúng chưa được niêm yết).

Bên cạnh đó, có rất nhiều sàn giao dịch chứng khoán quốc tế đang hoạt động tại Việt Nam, tuy nhiên mỗi sàn giao dịch sẽ có những ưu nhược điểm khác nhau. Dù lựa chọn sàn giao dịch nào hay thị trường nào, bạn cũng phải chọn sàn uy tín, lịch sử hoạt động lâu năm, được quản lý bởi cơ quan chứng khoán trong nước hoặc các cơ quan quản lý chứng khoán quốc tế (ASIC, FCA, SEC, CySEC,…).

Nhà đầu tư mới tham gia thị trường nên nắm rõ 3 lệnh cơ bản là ATO, ATC, LO. Sau đó có thể học chuyên sâu thêm các lệnh liên tục như MP, MTL, MOK, MAK…

Trên đây là một số kiến thức cơ bản về chứng khoán cho người mới bắt đầu mà các nhà đầu tư F0 cần nắm được khi tham gia giao dịch. Nếu muốn đầu tư sinh lời từ thị trường chứng khoán, nhà đầu tư cần học hỏi thêm nhiều kiến thức và kinh nghiệm hơn nữa để có thể nhanh nhạy với những biến động của thị trường.

Xem thêm: